บทสรุปสำหรับผู้บริหาร
- เสา PM มี 8 ขั้น นับจากขั้นที่ 0 คือการเตรียมการ
- ขั้นที่ 1–2 ลด MTTR ขั้นที่ 3 ขึ้นไปจึงยืด MTBF ได้
- ไม่มีฐานข้อมูลเครื่องเสีย ขั้นตอนอื่นทั้งหมดคือการเดา
- เวลารอคอยของเครื่องจักรมี 7 ประเภท ส่วนใหญ่ไม่ใช่เวลาซ่อมจริง
- ปิดท้ายด้วยระบบตรวจประเมิน ไม่ใช่ปิดท้ายด้วยการซื้อซอฟต์แวร์
เสาการบำรุงรักษาตามแผน หรือที่ในหลายโรงงานเรียกว่า Professional Maintenance คือเสาที่ฝ่ายซ่อมบำรุงเป็นเจ้าของโดยตรง และเป็นเสาที่ถูกทำผิดลำดับบ่อยที่สุด ลำดับที่ถูกต้องไม่ได้เริ่มจากการเขียนแผน PM ใหม่ แต่เริ่มจากการรู้ว่าเครื่องจักรของเราเสียอะไร บ่อยแค่ไหน และเสียแล้วเสียเวลาไปกับอะไร
ทำไมต้องแยก MTTR กับ MTBF ให้ชัด
MTTR คือเวลาเฉลี่ยที่ใช้ในการทำให้เครื่องกลับมาเดินได้ MTBF คือเวลาเฉลี่ยที่เครื่องเดินได้ก่อนจะเสียครั้งถัดไป สองตัวนี้ปรับปรุงด้วยวิธีที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง MTTR ลดได้ด้วยการจัดการ อะไหล่ ข้อมูล และขั้นตอนการทำงาน ส่วน MTBF ยืดได้ด้วยวิศวกรรมเท่านั้น คือแก้ที่จุดอ่อนของเครื่องจักรจริงๆ
โรงงานที่ประกาศว่าจะ ยกเครื่องระบบ PM แล้วเริ่มด้วยการเขียนใบตรวจเช็คใหม่ทั้งหมด กำลังพยายามยืด MTBF ทั้งที่ยังไม่รู้ว่าเครื่องเสียเพราะอะไร ผลที่ได้คือใบตรวจเช็คหนาขึ้น ช่างเสียเวลามากขึ้น และตัวเลขไม่ขยับ
ขั้นที่ 0 — การเตรียมการ
ขั้นที่ 0 มักถูกข้ามเพราะดูไม่เหมือนงาน แต่คือขั้นที่กำหนดว่าอีกเจ็ดขั้นจะวัดผลได้หรือไม่ สิ่งที่ต้องมีก่อนเริ่ม ได้แก่ ทะเบียนเครื่องจักรที่มีรหัสเดียวกันทั้งโรงงาน การจัดลำดับความวิกฤตของเครื่องจักร นิยามของคำว่า เครื่องเสีย ที่ทุกฝ่ายเห็นตรงกัน และค่าฐาน MTTR MTBF ที่บันทึกไว้ก่อนเริ่มโครงการ
นิยามที่ตกลงกันไม่ได้ วัดผลไม่ได้
ถ้าฝ่ายผลิตนับการหยุด 8 นาทีว่าเป็นเครื่องเสีย แต่ฝ่ายซ่อมบำรุงไม่นับเพราะไม่ได้ออกใบสั่งงาน ตัวเลขสองชุดจะไม่มีวันตรงกัน และการประชุมทุกครั้งจะจบลงที่การเถียงเรื่องตัวเลข ไม่ใช่การแก้ปัญหา
ขั้นที่ 1 — ฐานข้อมูลการเสียของเครื่องจักร
ขั้นนี้คือการสร้างประวัติการเสียของเครื่องจักรที่ใช้งานได้จริง ไม่ใช่แค่กองใบสั่งงานเก่า ข้อมูลขั้นต่ำที่ต้องบันทึกต่อหนึ่งเหตุการณ์คือ เครื่องอะไร ชิ้นส่วนไหน อาการอย่างไร เวลาที่หยุด เวลาที่กลับมาเดิน ใครแก้ แก้อย่างไร และเปลี่ยนอะไรไป
- บันทึกให้ครบทุกครั้ง แม้เป็นการหยุดสั้นที่ช่างแก้เองในสองนาที
- จำแนกตามชิ้นส่วน ไม่ใช่ตามชื่อเครื่อง มิฉะนั้นจะเห็นแค่ว่า สายที่ 3 เสียบ่อย
- แยกอาการออกจากสาเหตุ อาการคือสิ่งที่เห็น สาเหตุคือสิ่งที่ต้องวิเคราะห์ทีหลัง
- เก็บอย่างน้อยสามเดือนก่อนสรุปแนวโน้มใดๆ
เมื่อฐานข้อมูลนี้เดินได้ประมาณสามเดือน โรงงานเกือบทุกแห่งจะพบสิ่งเดียวกัน คือความเสียหายส่วนใหญ่กระจุกอยู่ที่ชิ้นส่วนไม่กี่ชิ้น และหลายรายการเป็นเรื่องเดิมที่ซ่อมซ้ำมาแล้วหลายครั้ง
ขั้นที่ 2 — ปรับปรุงเวลารอคอยของเครื่องจักร (7 MWTs)
เมื่อเครื่องหยุด เวลาที่เสียไปไม่ได้เป็นเวลาซ่อมทั้งหมด เวลาส่วนใหญ่มักเป็นการรอ การแยกเวลารอออกเป็นเจ็ดประเภททำให้เห็นชัดว่าควรแก้ตรงไหนก่อน และเกือบทั้งหมดแก้ได้โดยไม่ต้องแตะตัวเครื่องจักรเลย
| เวลารอคอย | มักเกิดจาก | แก้ด้วย |
|---|---|---|
| รอการแจ้ง | ผู้ใช้เครื่องพยายามแก้เองก่อนแจ้ง หรือไม่รู้ว่าต้องแจ้งใคร | ระบบแจ้งเหตุที่ชัดเจนและกติกาว่าเมื่อไรต้องแจ้งทันที |
| รอช่าง | ช่างอยู่คนละอาคาร หรือกำลังทำงานอื่น | การจัดโซนรับผิดชอบและลำดับความสำคัญของงาน |
| รอวินิจฉัย | ไม่มีประวัติการเสียของเครื่องนั้น ต้องไล่หาใหม่ทุกครั้ง | ฐานข้อมูลจากขั้นที่ 1 และคู่มือแก้ปัญหาเฉพาะเครื่อง |
| รออะไหล่ | ไม่มีของ ของอยู่ผิดที่ หรือไม่รู้ว่ามีของ | รายการอะไหล่ตามความวิกฤต และการจัดเก็บที่ค้นได้ |
| รอเครื่องมือ | เครื่องมือเฉพาะทางถูกยืมไป หรือไม่มีจุดเก็บประจำ | จุดเก็บเครื่องมือแบบมองเห็นได้ ประจำพื้นที่ |
| รอการอนุมัติ | งานเกินวงเงิน หรือต้องรอผู้มีอำนาจลงนาม | วงเงินอนุมัติหน้างานสำหรับงานฉุกเฉิน |
| รอส่งมอบคืน | ซ่อมเสร็จแล้วแต่ยังไม่มีใครตรวจรับหรือเดินเครื่องทดสอบ | ขั้นตอนส่งมอบคืนที่มีผู้รับผิดชอบชัดเจน |
ผลลัพธ์ของขั้นที่ 1 และ 2 คือ MTTR ที่ลดลงอย่างเห็นได้ชัดภายในไม่กี่เดือน โดยที่ MTBF อาจยังไม่ขยับเลย นั่นเป็นเรื่องปกติและถูกต้อง เพราะจนถึงตอนนี้เรายังไม่ได้แก้สาเหตุที่ทำให้เครื่องเสียแม้แต่ข้อเดียว
ขั้นที่ 3 — งานซ่อมแก้ไขและการป้องกันตั้งแต่การออกแบบ
ขั้นตอนนี้เป็นขั้นแรกที่มุ่งไปที่ MTBF โดยตรง งานซ่อมแก้ไข คือการดัดแปลงเครื่องจักรหรือชิ้นส่วนเพื่อไม่ให้ความเสียหายเดิมเกิดซ้ำ ส่วนการป้องกันตั้งแต่การออกแบบ คือการส่งสิ่งที่เรียนรู้จากเครื่องเดิมกลับไปยังข้อกำหนดของเครื่องใหม่ ก่อนที่จะสั่งซื้อ
- เลือกจากรายการห้าอันดับแรกของขั้นที่ 1 ไม่ใช่จากความรู้สึกของหัวหน้าช่าง
- ทุกงานซ่อมแก้ไขต้องระบุว่าจะวัดผลอย่างไร และวัดเมื่อไร
- บันทึกการดัดแปลงไว้ในทะเบียนเครื่องจักร มิฉะนั้นสามปีข้างหน้าจะไม่มีใครรู้ว่าทำไมเครื่องนี้ไม่เหมือนเครื่องข้างๆ
- สิ่งที่เรียนรู้ต้องเข้าสู่เอกสารข้อกำหนดการจัดซื้อเครื่องจักร
ขั้นที่ 4 — ระบบบริหารงานบำรุงรักษา
ขั้นนี้ประกอบด้วยสี่ส่วนที่ต้องเดินไปด้วยกัน คือ ระบบสารสนเทศงานบำรุงรักษา การบริหารอะไหล่ การบริหารงบประมาณ และการวางแผนงาน จุดสำคัญคือขั้นนี้อยู่ที่ลำดับสี่ ไม่ใช่ลำดับหนึ่ง ซอฟต์แวร์บริหารงานบำรุงรักษาที่ติดตั้งก่อนมีข้อมูลที่ดี จะกลายเป็นที่เก็บข้อมูลที่ไม่มีใครเชื่อถือ
ซอฟต์แวร์ไม่ได้ทำให้ข้อมูลดีขึ้น เพียงแต่ทำให้ข้อมูลที่แย่อยู่แล้วเข้าถึงได้เร็วขึ้นเท่านั้น
ขั้นที่ 5 — ปรับปรุงแผนงานบำรุงรักษาเชิงป้องกัน
ถึงตอนนี้เราจึงมีข้อมูลเพียงพอที่จะรื้อแผน PM ได้อย่างมีเหตุผล งานของขั้นนี้ไม่ใช่การเพิ่มรายการตรวจเช็ค แต่คือการตัดรายการที่ไม่เคยพบอะไรเลยออก และย้ายความถี่ไปยังชิ้นส่วนที่ประวัติการเสียบอกว่าสำคัญจริง
| คำถามที่ต้องถามกับทุกรายการในแผน PM | ถ้าตอบไม่ได้ |
|---|---|
| รายการนี้ป้องกันความเสียหายแบบใด | ตัดออก หรือหาสาเหตุที่แท้จริงก่อน |
| สิบสองเดือนที่ผ่านมา รายการนี้เคยตรวจพบอะไรบ้าง | ลดความถี่ลง หรือเปลี่ยนเป็นการตรวจตามสภาพ |
| ความถี่นี้มาจากไหน | คู่มือผู้ผลิตเป็นจุดตั้งต้น ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย |
| ทำรายการนี้ต้องหยุดเครื่องหรือไม่ | ถ้าไม่จำเป็นต้องหยุด ให้ย้ายไปทำระหว่างเดินเครื่อง |
ขั้นที่ 6 — การบำรุงรักษาเชิงพยากรณ์และตามสภาพ
ขั้นนี้คือการวัดสภาพเครื่องจักรขณะเดินเครื่องเพื่อพยากรณ์ว่าจะเสียเมื่อใด เช่น การวัดความสั่นสะเทือน การถ่ายภาพความร้อน การวิเคราะห์น้ำมันหล่อลื่น และการตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง เหตุผลที่ขั้นนี้อยู่ที่ลำดับหกไม่ใช่ลำดับหนึ่ง เพราะเครื่องมือเหล่านี้บอกได้แค่ว่ามีบางอย่างกำลังแย่ลง แต่ไม่ได้บอกว่าจะทำอย่างไรกับมัน โรงงานที่ยังจัดอะไหล่ไม่ได้ในสองสัปดาห์ จะได้ประโยชน์จากสัญญาณเตือนล่วงหน้าน้อยมาก
ขั้นที่ 7 — ระบบตรวจประเมินงานบำรุงรักษา
ขั้นสุดท้ายคือระบบที่ทำให้หกขั้นก่อนหน้าไม่เสื่อมถอย เป็นการตรวจประเมินตามเกณฑ์ที่เขียนไว้ ทำโดยผู้ที่ไม่ได้เป็นเจ้าของงานนั้น และมีรอบเวลาแน่นอน สิ่งที่ตรวจไม่ใช่ว่ามีเอกสารครบหรือไม่ แต่ตรวจว่าช่างคนหนึ่งซึ่งถูกสุ่มเรียกมา สามารถอธิบายได้หรือไม่ว่าเครื่องที่เขาดูแลเสียบ่อยที่สุดด้วยเรื่องอะไร และครั้งล่าสุดแก้อย่างไร
ลำดับสำคัญกว่าความเร็ว
โรงงานที่ทำขั้นที่ 1 และ 2 อย่างจริงจังเป็นเวลาหกเดือน จะไปได้ไกลกว่าโรงงานที่ประกาศทำครบทั้งเจ็ดขั้นพร้อมกันในไตรมาสเดียวเสมอ