บทสรุปสำหรับผู้บริหาร
- เสา QM เชื่อมของเสียแต่ละชนิดกลับไปยังเงื่อนไขของเครื่องจักรที่ทำให้เกิด
- เมทริกซ์ QM คือตารางที่จับคู่ประเภทของเสียกับกระบวนการและชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง
- ปัจจัยที่ควบคุมได้เรียกว่า X ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้เรียกว่า Z ต้องแยกให้ออกก่อนเสมอ
- เป้าหมายคือย้ายการควบคุมจากการตรวจสอบผลลัพธ์ ไปสู่การควบคุมเงื่อนไข
- ต้องทำหลังเสา AM และ FI มีผลแล้ว เพราะต้องอาศัยสภาพพื้นฐานของเครื่องจักร
เสาการบำรุงรักษาเพื่อคุณภาพ ตั้งอยู่บนข้อสังเกตที่เรียบง่ายแต่สำคัญมาก ของเสียส่วนใหญ่ในโรงงานไม่ได้เกิดจากความสะเพร่าของพนักงาน แต่เกิดจากเงื่อนไขของเครื่องจักรที่เบี่ยงเบนไปจากที่ควรจะเป็น อุณหภูมิที่คลาดไปสององศา แรงกดที่ลดลงเพราะสปริงล้า แม่พิมพ์ที่สึกจนพ้นพิกัด สิ่งเหล่านี้ไม่มีใครทำผิด แต่ของเสียก็เกิดขึ้นทุกกะ
จากการตรวจสอบผลลัพธ์ สู่การควบคุมเงื่อนไข
ระบบคุณภาพแบบดั้งเดิมวัดที่ผลลัพธ์ คือตรวจชิ้นงานแล้วคัดของเสียออก วิธีนี้ป้องกันไม่ให้ของเสียถึงลูกค้าได้ แต่ไม่ได้ทำให้ของเสียเกิดน้อยลงเลย และต้นทุนของการตรวจสอบก็อยู่กับเราตลอดไป เสา QM ย้ายจุดวัดไปข้างหน้า คือไปวัดที่เงื่อนไขซึ่งกำหนดคุณภาพ
| แนวทาง | วัดที่ | ผลที่ได้ |
|---|---|---|
| การตรวจสอบ | ชิ้นงานหลังผลิต | ของเสียไม่ถึงลูกค้า แต่ยังเกิดเท่าเดิม และต้นทุนตรวจสอบคงอยู่ |
| การควบคุมกระบวนการ | ค่าพารามิเตอร์ระหว่างผลิต | รู้เร็วขึ้นว่ากระบวนการเบี่ยงเบน แต่ยังต้องแก้ทุกครั้ง |
| การบำรุงรักษาเพื่อคุณภาพ | เงื่อนไขของเครื่องจักรที่ทำให้พารามิเตอร์นั้นคงที่ | ของเสียเกิดขึ้นไม่ได้ตั้งแต่ต้น การตรวจสอบจึงลดลงได้ |
ปัจจัย X และปัจจัย Z
ก่อนจะควบคุมอะไรได้ ต้องแยกให้ออกก่อนว่าอะไรควบคุมได้และอะไรควบคุมไม่ได้ ในการวิเคราะห์เสา QM เราเรียกปัจจัยที่ควบคุมได้ว่า X และปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ว่า Z ทั้งสองกลุ่มส่งผลต่อคุณภาพของผลลัพธ์เหมือนกัน แต่จัดการคนละแบบ
| ประเภท | ตัวอย่าง | วิธีจัดการ |
|---|---|---|
| ปัจจัย X ที่ควบคุมได้ | แรงกด อุณหภูมิของแม่พิมพ์ ระยะห่างของลูกกลิ้ง ความเร็วรอบ รอบการเปลี่ยนใบมีด | กำหนดค่ามาตรฐาน ตรวจวัดตามรอบ และทำให้มองเห็นได้ที่หน้าเครื่อง |
| ปัจจัย Z ที่ควบคุมไม่ได้ | ความชื้นในอากาศ ความแปรปรวนของวัตถุดิบจากผู้ขาย อุณหภูมิแวดล้อมตามฤดูกาล | วัดและบันทึกไว้เสมอ ออกแบบกระบวนการให้ทนต่อความแปรปรวนนั้น หรือเจรจากับผู้ขาย |
Z ที่วัดไม่ได้ จะกลายเป็นข้อแก้ตัวถาวร
ถ้าไม่มีใครบันทึกความชื้นในห้องผลิต ทุกครั้งที่ของเสียสูงขึ้น คำอธิบายว่า วันนี้อากาศชื้น จะไม่มีวันถูกพิสูจน์หรือหักล้างได้ การบันทึกปัจจัย Z ไม่ได้ทำให้ควบคุมมันได้ แต่ทำให้เถียงกันด้วยข้อมูลได้
เมทริกซ์ QM
เมทริกซ์ QM คือตารางที่วางประเภทของเสียไว้ในแถว และวางกระบวนการหรือชิ้นส่วนของเครื่องจักรไว้ในคอลัมน์ แต่ละช่องบอกว่ากระบวนการนั้นเกี่ยวข้องกับของเสียชนิดนั้นในระดับใด ประโยชน์ของเมทริกซ์ไม่ได้อยู่ที่ตารางที่ทำเสร็จแล้ว แต่อยู่ที่บทสนทนาที่เกิดขึ้นระหว่างการเติมช่องว่าง เพราะเป็นครั้งแรกที่ฝ่ายคุณภาพ ฝ่ายผลิต และฝ่ายซ่อมบำรุงต้องตกลงกันว่าอะไรทำให้เกิดอะไร
- ระบุประเภทของเสียทั้งหมดจากข้อมูลจริงย้อนหลังอย่างน้อยหกเดือน
- ระบุกระบวนการและชิ้นส่วนของเครื่องจักรที่เกี่ยวข้องในแต่ละขั้น
- ทำเครื่องหมายความสัมพันธ์ระหว่างของเสียกับกระบวนการ พร้อมระบุระดับความสัมพันธ์
- สำหรับทุกช่องที่มีความสัมพันธ์สูง ให้ระบุเงื่อนไขของเครื่องจักรที่เกี่ยวข้อง
- แยกเงื่อนไขเหล่านั้นเป็นปัจจัย X และปัจจัย Z
- กำหนดค่ามาตรฐานและวิธีตรวจวัดสำหรับปัจจัย X ทุกตัว
เจ็ดขั้นตอนของการดำเนินการ
| ขั้นตอน | สิ่งที่ทำ | เครื่องมือที่ใช้ |
|---|---|---|
| 1 ตรวจสอบสถานะปัจจุบัน | รวบรวมข้อมูลของเสียทั้งหมด แยกตามชนิด กระบวนการ และช่วงเวลา | แผนภูมิพาเรโต กราฟแนวโน้ม |
| 2 สำรวจกระบวนการที่ทำให้เกิดของเสีย | เชื่อมของเสียแต่ละชนิดกลับไปยังกระบวนการที่ทำให้เกิด | เมทริกซ์ QM แผนผังกระบวนการ |
| 3 วิเคราะห์สาเหตุ | หาสาเหตุทางกายภาพของแต่ละความสัมพันธ์ที่พบ | Why-Why analysis, P-M analysis, FMEA |
| 4 กำหนดเงื่อนไขที่ไม่ทำให้เกิดของเสีย | ระบุค่าที่ถูกต้องของปัจจัย X ทุกตัว พร้อมช่วงพิกัด | การทดลอง ข้อมูลย้อนหลัง ข้อกำหนดของผู้ผลิตเครื่อง |
| 5 ปรับปรุงเงื่อนไขที่ยังทำไม่ได้ | แก้ไขเครื่องจักรหรือกระบวนการให้รักษาเงื่อนไขนั้นได้จริง | งานซ่อมแก้ไข การปรับปรุงเฉพาะเรื่อง |
| 6 ตั้งมาตรฐานและการตรวจสอบเงื่อนไข | เขียนมาตรฐาน กำหนดรอบตรวจ และทำให้มองเห็นได้ที่หน้าเครื่อง | การควบคุมด้วยการมองเห็น ใบตรวจเช็ค |
| 7 รักษาและปรับปรุงต่อเนื่อง | ตรวจประเมินตามรอบ ทบทวนเมื่อมีของเสียชนิดใหม่ | การตรวจประเมิน วงจร PDCA |
ทำไมเสานี้ต้องมาทีหลัง
เสา QM ต้องอาศัยเครื่องจักรที่สภาพพื้นฐานถูกฟื้นฟูแล้ว ถ้าเครื่องยังสกปรก น็อตยังหลวม การหล่อลื่นยังไม่ครบ เงื่อนไขที่ตั้งไว้จะเปลี่ยนไปทุกวันโดยไม่มีใครรู้ว่าเปลี่ยนเพราะอะไร การพยายามทำเสา QM ก่อนเสา AM จึงมักจบลงด้วยตารางที่สวยงามและของเสียที่ไม่ลดลง
ของเสียไม่ได้เกิดจากคนที่ไม่ระวัง แต่เกิดจากเงื่อนไขที่ไม่มีใครกำหนดไว้ว่าต้องเป็นเท่าไร